تأویل در قرآن یکی از چالشی ترین مسائل قرآنی دانسته می شود. از جمله اندیشمندان معاصری که نگاه جامعی به بحث تأویل دارند، آیت الله جوادی آملی است. از دیدگاه ایشان بیشترین کاربردهای تأویل در قرآن حکیم، ناظر به حوزه لفظ، مفهوم و معنا، تفسیر و تبیین نیست، بلکه دربارۀ ارجاع به واقعیت عینی و خارجی اعم از دنیا و آخرت است. آنچنان که ظاهرها با ظاهر و باطن ها با باطن سنجش شدنی است، تأویلات قرآن نیز با أم الکتاب قابل سنجش است؛ چراکه أم الکتاب همان خطوط کلی آیات قرآن به شمار می آیند. لازمه این دیدگاه که یکی از دیدگاه های بدیع این حوزه به شمار می آید، این است که کلّ قرآن اعم از محکم و متشابه تأویل دارد و سنجش این تأویلات، با أم الکتاب است و روز قیامت ظرف تحقق تأویل قرآن به شمار می آید. نگاه کاربردی به این دیدگاه، آن است که فهم تأویلات قرآن به لحاظ ارجاع شان، به صورت طولی اول برای خداوند؛ دوم برای کسانی که به مقام مشیئت خداوند نایل شده‏اند؛ سوم برای خواص اهل‏بیت (ع) میسر است.

چکیده فارسی:این مقاله کوشیده است تا با رویکردی تفسیری ـ روایی، برداشت های تفسیری علامه طباطبایی درباره لوح محفوظ و موارد مرتبط با آن مانند خزائن الهی و برخی از وی‍ژگی های لوح محفوظ مانند اتصاف آن به حکیم بودن را مورد بررسی قرار دهد. به شهادت آیات و روایات، محفوظ بودن لوح، به معنای مصونیت حقیقت ماورایی قرآن از دستبرد و مس و شهود نامحرمان درگاه الهی است و به معنای محفوظ بودن آن از تغییر نیست. همچنین صفت «حکیم» در آیه 3 و 4 زخرف، به مرتبه لوح محفوظ ارتباطی ندارد، بلکه وصف همین قرآنی است که به زبان عربی نازل گشته است و همچنین عبارت «مفاتح الغیب» که در صدر آیه 59 انعام آمده است جمع مفتاح به معنای کلید بوده و میان مفاتح الغیب در صدر آیه و کتاب مبین در ذیل آیه دوگانگی وجود ندارد، بلکه براساس شواهد قرآنی و روایی می توان صدر آیه را اجمال تفصیلی دانست که در ذیل آن آمده است. چکیده عربی:یحاول هذا البحث تسلیط الضوء باسلوب تفسیری ـ روائی، علی الآراء التفسیریة للعلامة الطباطبائی حول اللوح المحفوظ والمواضیع التی لها صلة به مثل الخزائن الإلهیة وبعض خصائص اللوح المحفوظ مثل وصفه بالحکیم. بشهادة آیات القرآن الکریم والروایات الشریفة حفظ اللوح یعنی صیانة حقیقة القرآن من المسّ والتلاعب ولیس بمعنی حفظه من التغییر. کما أن صفة «الحکیم» التی وردت فی الآیتین 3 و4 من سورة الزخرف، لا علاقة لها بمکانة اللوح المحفوظ، وانما هی وصف لهذا القرآن الذی نزل باللغة العربیة، وکذلک الحال بالنسبة الی عبارة «مفاتح الغیب» التی جاءت فی صدر الآیة 59 من سورة الأنعام، جمع مفتاح. ولا ازدواجیة بین مفاتح الغیب التی وردت فی صدر الآیة والکتاب المبین الذی ورد فی ذیل الآیة، بل وفقاً للشواهد القرآنیة والروائیة یمکن اعتبار صدر الآیة اجمالاً للتفصیل الذی جاء فی نهایتها.

أم ورقه یکی از شخصیت های مورد استناد در احکام فقهی جواز امامت زنان است که بسیار مورد توجه منابع اهل سنت بوده و در تأیید روایات نماز جماعت امهات المؤمنین، عایشه و أم سلمه به عنوان شاهد مورد استناد قرار می گیرد. در این روایت، پیامبر(ص) به ام ورقه لقب شهیده داده و به او اجازه می دهد تا برای اهل خانه خود امامت کند؛ وی همچنین به عنوان جامع قرآن شناخته شده است. راوی این روایت فقط ولید بن جُمیع است که آن را با واسطه های مجهول نقل کرده و در آن داستان پردازی در مورد زندگی و مرگ این زن صحابی را به کمال رسانده است. در متن این روایت اضطراب و مخالفت با گزارشات تاریخی و در سند آن راویان ناشناخته و ضعیف، روایت را از یک سند قطعی روایی تنزل داده و احتمال جعل آن را بسیار افزوده است. ما در این مقاله بر اساس ترسیم بصری شبکه اسناد و تحلیل متن و اسناد روایت، تاریخ ظهور این روایت و شخصیت خیالی آن را در ربع سوم قرن دوم هجری که فقها به مستندی برای حکم شرعی جواز امامت زنان نیازمند بوده اند، پیش بینی نموده ایم.

کتب الاستاذ جمعة شیخة مدیر مجلة دراسات اندلسیة فی العدد (43) یقول:لقد بدأ العدّ التنازلی للوجود العربی بالأندلس منذ بدایة القرن 5/11 إثر سقوط الخلافة الأمویة بقرطبة وانقسام الأندلس الی عدّة دویلات ضعیفة ومتناحرة. ولئن کانت محاولات المرابطین فی نهایة القرن 5/11 ثم الموحّدین فی نهایة القرن 6/12 ناجعة فی إطالة عمر الدولة العربیّة بالأندلس، فإنّ المحاولات بعد ذلک وخاصة فی بدایة القرن 7/13 باءت بالفشل. ولم یعد للأندلسیّین تحت ضغط حرکة الاسترجاع «Reconquista La» المسیحیة من سبیل للنّجاة بأنفسهم والخلاص بدینهم إلا الهجرة. وتمت علی مراحل ثلاث:1- الهجرة الأندلسیة خلال القرن 7/13: لقد کان للهزیمة التی مُنی بها الموحدون مع الأندلسیّین فی معرکة العقاب فی بدایة القرن 7/13 الآثار السیئة علی مصیر الدولة الموحدیّة أولاً ثم مصیر بلاد الأندلس ثانیا. فقد انهار الجدار الذی کان یحمی ما بقی من دولة الأندلس فی شبه الجزیرة الإیبیریة، وأصبحت جلّ المدن الکبری معرّضة للسقوط.

یعدّ کتاب سیبویه نقطة انطلاق لمجال القضایا اللغویة فی العالم الإسلامی فی المنتصف الثانی من القرن الثانی ویمتاز بأسبقیته وامتلاکه الأسالیب التی تختصّ به فتجعل المعنى عسیر المنال. لذلک تستهدف هذه الدراسة بتتبّع المنهج الوصفی التحلیلی وبالاستعانة بمقتطفات من نص الکتاب، إلقاء الضوء على الخصائص التعبیریة فیه على قدر تستوعب هذه الأوراق وتسعى إلى الترکیز على المیزات التی تؤثر على استشفاف المعنى لتکون مصباحا ینیر الدرب لمن یرید أن یطویه. ومن اللمحات الأسلوبیة عند سیبویه یمکن الإیماء إلى الإکثار من ضمائر الغائب وأسماء الإشارة والأسماء المبهمة واللجوء إلى التوضیحات، مکان استخدام المصطلحات وتعبیة المعانی فی الأمثلة، بدل أدائها بالکلمات واستخدام الجمل الاستطرادیة والنزوع إلى الإیجاز بالقرائن الخفیة وتبیین الحکم بالقیود النسبیة دون تعیین مدلولها. ویتتبّع سیبویه المنهج الاستنباطی فیشرع کلامه بالأمثلة ثمّ یقوم بشرح الأحکام ثمّ یستشهد من القرآن الکریم والأبیات الشعریة من عصر الاحتجاج وأمثال العرب وکلام العرب الفصحاء ودائما کلامه متّجه نحو قارئ محتمل لا مخاطب مقصود.

4- إن العذاب فی الدارین نتیجة لحرکتهم المعاندة لله ورسوله مما یؤهلهم لعذاب الله الشدید.5- ان کل لوازم الحصار وما یسببه من قطع شجرة أو نبتة أو بقائها قائمة بجذورها، فهو بإذن الله وقضائه لأنه سبب لخزی هؤلاء الفاسقین الخارجین علی العهد.7،6- ولما کان الجلاء نتیجة الرعب دون أن یقوم المسلمون بإرکاض خیلهم أو جمالهم فإن الغنیمة هنا لیست للمسلمین وإنما یوکل أمرها إلی الرسول باعتبارها من الفیء (وحکمه عام) حیث یعود إلی الله والرسول وقرابة الرسول والیتامی والمساکین وابن السبیل وهو حکم إسلامی یهدف إلی أن لا یتداول المال فی المجتمع الإسلامی بین الأغنیاء خاصة بل یتسع لیشمل کل المجتمع ویوجد التوازن فیه، وهو إضاءة قرآنیة اقتصادیة رائعة، وقد قسم الرسول هذا الفیء بین المهاجرین ونفر من الأنصار وفق ما رآه من المصلحة. ومن الطبیعی أن یطیع المسلمون الرسول فی کل ما آتاهم به وینتهوا عما نهاهم عنه فإن ذلک مقتضی التقوی والإیمان.

56،55،54،53،52،51 - وهکذا اختار هؤلاء طریق الضلال والضیاع والتکذیب بالحقیقة، فکانت عاقبتهم السیئة یوم القیامة أن یملأوا بطونهم من نبات تکرهه النفوس والعیون، ویشربوا فوقه من الماء الحار کما تشرب الإ بل المصابة بداء العطاش حتی تفنی، تلک هی حالتهم البائسة، ومترلتهم یوم القیامة.57 - إن کل شیء فی الکون یشیر إلی الخالق العظیم، ومن ذلک خلق الإنسان بکل مافیه من مظاهر الإبداع والتنسیق والهدفیة ولکن هؤلاء ینکرون هذه الحقائق الباهرة.59،58 - ومن أروع الدلائل ما یشهده الإنسان من بدء خلقة الإنسان بکل عظمته من المنی وهو سائل مهین ثم لیلتحم مع بییضة المرأة لتتکون اللقیحة وتتطور حتی تکون إنساناً، إن هذا التحول العظیم إنما یتم بأمر الله وقدرته ولا ید للإنسان فیه.